Truy cập nội dung luôn
Hát sắc bùa chúc xuân – Tục xông đất đầu năm mới độc đáo của người Thuận Lộc
Cập nhật lúc: 05:14 - 16/02/2018 Lượt xem: 227

Hát sắc bùa là cách chúc Tết độc đáo của người dân thôn Thuận Sơn, xã Thuận Lộc mỗi dịp Tết đến xuân về. Năm nay, người Thuận Sơn lại ước mong một năm bình an, ấm no, hạnh phúc cùng chung sức chung lòng xây dựng và phát triển quê hương... Những câu hát sắc bùa mang màu sắc của văn hoá dân gian được lưu truyền năm này qua năm khác như món ăn tinh thần không thể thiếu của miền quê anh hùng bên ngọn núi Hồng.

Bà cụ Nghinh và các thành viên Đội hát viết lời cho câu hát sắc bùa năm nay

Thật khó xác định rõ ràng nguồn gốc hát sắc bùa cũng như thời gian xuất hiện của loại hình sinh hoạt văn hóa văn nghệ dân gian mang đậm văn hóa tâm linh tín ngưỡng này. Bởi hầu hết gia phả của những dòng họ có truyền thống lâu đời về loại hình sinh hoạt văn hóa văn nghệ dân gian này đã bị thất lạc do chiến tranh. Chứng tích của sắc bùa được nhắc đến trong sử thi "Đẻ đất đẻ nước" của đồng bào Mường. Từ cội nguồn văn hóa Việt – Mường, hát sắc bùa tiếp tục bảo lưu trong cộng đồng người Việt, trải qua bao thăng trầm lịch sử, được bảo tồn và phát triển khắp miền đất nước từ Bắc vào Nam: Hà Sơn Bình, Hà Nội, Nghệ Tĩnh, Trị Thiên – Huế, Quảng Nam, Bình Định, Đồng Nai, Bến Tre. Tuy nhiên, theo truyền khẩu, sắc bùa có nguồn gốc từ hai vùng chính là Thừa Thiên Huế và Thanh - Nghệ - Tĩnh và những nơi có người Mường sinh sống. Tùy theo từng thời kỳ, sắc bùa mỗi vùng lại có những nét đặc trưng riêng và chính quần chúng nhân dân là đối tượng đã nuôi dưỡng, tạo điều kiện cho sắc bùa phát triển. Ở Thuận Lộc, sắc bùa xuất hiện từ thời xa xưa. Thời phong kiến, chỉ những gia đình giàu có, địa chủ mới có điều kiện mời các đội hát sắc bùa về xông đất ngày Tết. Trong những năm chiến tranh, mặc dầu sống giữa mưa bom bão đạn, cái chết cận kề nhưng thời điểm giao thừa hàng năm ở thôn Thuận Sơn không bao giờ vắng tiếng cồng chiêng và tiếng hát mừng năm mới của đội hát sắc bùa. Khi hòa bình lập lại, hát sắc bùa đã trở thành sinh hoạt cộng đồng, mang tính quần chúng, nhà nhà đều được dạo ngõ, mở cổng chào đón đội hát vào xông đất không phân biệt giàu nghèo, sang hèn.
Theo quan niệm của người xưa, hát sắc bùa là hình thức diễn xướng tổng hợp có chức năng chúc tụng "người yên, vật thịnh" trong dịp Tết.  Đội hát sắc bùa được ví là một đội quân hùng mạnh, tôn nghiêm có nhiệm vụ xua đuổi ma quỷ phá phách gia chủ, mang lại may mắn cho năm mới. Dân ta có một cách định nghĩa về sắc bùa mộc mạc nhưng cũng không kém phần hóm hỉnh:


"Sắc bùa là sắc bùa âu,
      Mong cho năm mới ăn xôi với chè
            Sắc bùa là sắc bùa hòe,
Mong cho năm mới ăn chè với xôi!"


Ở mỗi nơi hình thức múa hát lại có những đặc trưng riêng có do môi trường và đặc điểm văn hóa của từng địa phương quy định, nhưng về cơ bản khá thống nhất. Ở Thuận Lộc, một đội múa hát sắc bùa thường gồm 7 đến 9 người, có khi lên đến chục người. Riêng thôn Thuận Sơn có tới 3 đội, thành viên của các đội được lựa chọn kỹ càng, là đàn ông khỏe mạnh, có cuộc sống ấm no, làm ăn may mắn, không có tang khó, khoang long (gia đình có người sinh nở). Đứng đầu mỗi đội là đội trưởng, người này ngoài đảm bảo các điều kiện nói trên còn phải có giọng hát tốt, có năng khiếu lĩnh xướng để đỡ giọng cho cả đội và có khả năng ứng xử tình huống nhanh. Nhạc cụ trong múa hát sắc bùa thường có trống cơm, trống tầm vông, cồng, xập xènh (người dân Thuận Lộc quen gọi là cái xập xènh theo âm thanh mà nó phát ra, còn có nơi gọi là cái nao), sinh tre, sinh gỗ, xưa còn có pháo cái để Trưởng đội đốt nổ trước mỗi nhà, một cái búa và đinh. Ngoài ra, tại thôn Thuận Sơn, các đội còn sử dụng 01 cái mẹt và đôi đũa tre dài để gõ, tạo nên âm thanh vui tai, hấp dẫn người nghe. Trang phục của đội được thống nhất là áo dài lửng màu đỏ, quần đỏ, viền vàng, dải thắt lưng màu vàng và đầu chít khăn vàng, đội trưởng thì cầu kỳ hơn một chút là đội khăn đóng hoặc mũ bát quái, mặt được trang điểm cầu kỳ, vẽ thêm râu và lông mi, dáng vẻ oai phong nhưng cũng khá khôi hài. Thường vào sau giao thừa, toàn đội tập trung tại nhà đội trưởng, làm các nghi thức cần thiết như lạy ông vải, vái gia tiên, sau đó đội bắt đầu đi đến từng nhà để hát chúc mừng năm mới. Dưới sự chỉ huy của đội trưởng, toàn đội sắc bùa sẽ nổi nhạc, vỗ trống cơm, gõ sinh, đánh xập xènh và hát các bài hát sắc bùa với nội dung chúc tụng đầu xuân. Dọc đường thì đánh trống, gõ chậm rãi, gọi là đánh trống dậm, nghe khoan nhặt, bồi hồi nhưng khi dạo ngõ nhà ai thì tiếng trống, tiếng cồng trở nên dồn dập, thúc giục khiến cho gia chủ ở trong nhà đứng ngồi không yên, muốn chạy ngay ra cổng để đón đội vào. Trước đây, khi gia chủ ra đón, đội trưởng sẽ vào trước, múa ba vòng trước thềm nhà và đọc thần chú, yểm bùa rồi đi theo gia chủ vào chuồng trâu, bò đóng đinh vào cột với ý nghĩa xua đuổi ma quỷ, sau đó mới cùng gia chủ ra mời cả đội vào nhà xông đất. Trước khi hát, gia chủ và đội trưởng cùng thắp nén nhang trên bàn thờ gia tiên để báo cáo. Ngày nay thì thủ tục đơn giản hơn, sau khi gia chủ ra mời thì cả  đội vào nhà và chúc năm mới rồi ngồi quây quần trên chiếu (đã được chủ nhà chuẩn bị)  hát mừng gia chủ, uống chén rượu đầu xuân. Các bài hát sắc bùa có nhạc điệu giống nhau, dễ hát, dễ nhớ, dễ thuộc và gần gũi với đời sống dân dã thường được sáng tác sẵn và học thuộc. Theo ghi chép, trong thời kỳ chống Mỹ cứu nước (những năm 1960), thôn Thuận Sơn có cụ Trần Thiêm nổi tiếng là người văn hay, chữ tốt, đặc biệt cụ sáng tác rất nhiều bài hát sắc bùa mà đến hôm nay, con cháu vẫn còn thuộc làu và không năm nào thiếu bài của cụ, như bài chúc năm mới này được sáng tác vào năm 1957:


          "Màn vây chiếu phủ dập dìu

Ông bà càng thọ, tuổi nhiều càng vinh

           Gọi rằng chúc tết hòa bình

Chúng tôi kính chúc gia đình tiến lên!"

Với chiếc trống con, thẻ tre, mẹt, những "nhạc cụ" đơn giản mộc mạc hòa lẫn tiếng vỗ tay và âm thanh lời hát, cứ thế đội hát sắc bùa thôn Thuận Sơn lần lượt xông đất từng nhà, từng nhà, rộn rã suốt đêm giao thừa

Về Thuận Sơn đúng đêm giao thừa xuân Mậu Tuất 2018, trong âm thanh rộn rã "xập xènh" vui tai, câu hát sắc bùa năm nay mang âm điệu chủ đạo là hơi thở của nông thôn mới, là chúc tụng đầu xuân và mừng các thành quả của gia đình đã đạt được:

"Đầu xuân năm mới bước vào.

Nay đoàn văn nghệ kính chào toàn gia.

Mừng xuân mừng Đảng, mừng ta.

Mừng nông thôn mới sẵn sàng tiến lên

Cháu con công tác mọi miền

Cùng về ăn Tết cổ truyền cha ông

Lòng thành kính viếng tổ tông

Hương hoa quả ngọt bánh chưng xôi gà

Đầu xuân con cháu chúng ta

Sắc bùa trống nhạc câu ca hát mừng,.... "

Lời ca ngợi Đảng, Bác Hồ, ca ngợi quê hương Thuận Lộc anh hùng, chào mừng các ngày lễ lớn của đất nước, đặc biệt là ca ngợi những kết quả đạt được trong phong trào xây dựng nông thôn mới cứ thế cất lên sôi động suốt đêm giao thừa:


         "Thuận Lộc phong cảnh hữu tình

Trung tâm văn hóa xã mình vui thêm

         Quê ta đất mẹ dịu hiền

Toàn dân yêu nước sử biên sáng ngời"


Hay:


     
    "Lòng dân ý Đảng vững vàng

Sức người sức của sẵn sàng góp vô

Đến làng Phúc Hội nổi lên

Tâm tư nhiệt huyết đổ xô cộng đồng

Toàn dân đoàn kết một lòng

Làm giàu kinh tế vô cùng tiến lên"


Như món ăn tinh thần không thể thiếu mỗi dịp Tết đến xuân về, đối với mỗi một người dân Thuận Sơn, Tết sẽ không trọn vẹn nếu như không được đội hát sắc bùa đến xông đất. Bởi trong quan niệm của họ nhờ hằng năm, đội đến chúc Tết nên gia đình làm ăn khấm khá, sức khỏe dồi dào, con cháu hiếu thảo, chăm ngoan học giỏi, tình cảm gia đình, hàng xóm, láng giềng ngày càng gắn bó, keo sơn. Và phải chăng cũng nhờ đó mà người dân Thuận Lộc đều hăng hái thực hiện tốt các chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước, đặc biệt là hưởng ứng tích cực phong trào hiến đất, hiến tài sản để góp phần cùng cấp ủy, chính quyền thị xã Hồng Lĩnh và xã Thuận Lộc duy trì và phát triển bền vững các tiêu chí nông thôn mới, quyết tâm xây dựng Thuận Lộc trở thành phường trong tương lai không xa./.

Bình Nguyên - Huy Tính

         
Tin cùng chuyên mục

Thăm dò dư luận Thăm dò dư luận

Bạn biết đến Cổng Thông tin điện tử Thị xã Hồng Lĩnh qua...?
% Bình chọn
17% 9
a. Qua quảng cáo
15% 8
b. Được giới thiệu
32% 17
c. Qua mang Internet
4% 2
d. Qua Website khác
9% 5
e. Qua báo, đài, Tivi
23% 12
f. Qua công cụ tìm kiếm

Tổng bình chọn: 53

Bỏ phiếu vô hiệu vì phần bình chọn này đã hết hạn vào 07:31 01/01/2016.

Liên kết Doanh nghiệp Liên kết Doanh nghiệp

 

 

Lượng người truy cập Lượng người truy cập

0 0 3 1 2 0 9 6 5 6
Hôm nay: 2.090
Hôm qua: 4.232
Tháng này: 181.987

Liên kết Website Liên kết Website